Câu nói này thường là nỗi ám ảnh của cha mẹ mỗi khi ngồi xuống bàn về chuyện tương lai cùng con. Nhiều người sợ con thiếu ý chí, sợ con tụt hậu.
Nhưng ở góc độ của những người làm chương trình, chúng tôi thấy khác. “Không biết mình muốn gì” đôi khi không phải vì con lười suy nghĩ, mà đơn giản là vì con chưa được “thử” đủ nhiều để biết mình là ai.
Có những đứa trẻ cực kỳ giỏi lắng nghe, nhưng ở trường lại không có tình huống nào cần đến sự thấu cảm đó. Có những bạn quan sát rất tinh tế, nhưng chẳng ai nói với các bạn rằng đó là một loại năng lực. Ở lớp, mọi thứ được định danh bằng con số trên bảng điểm. Mà bảng điểm thì lại không đo được những rung cảm hay thế mạnh ngầm này.
Câu chuyện về M. và cái gật đầu của một “người lắng nghe”
Mùa hè năm ngoái, M. bay từ Mỹ về Hà Nội để tham gia FINO. Học lực của M. rất tốt, gia đình định hướng sẵn cho em theo ngành Kinh tế cho “chắc cú”. Khi chúng tôi hỏi M. muốn gì, em chỉ lắc đầu. Cái lắc đầu của một người thực sự mất phương hướng, chứ không phải vì em thiếu hợp tác.
Trong một dự án xây dựng ứng dụng hỗ trợ tâm lý cho học sinh, M. được giao nhiệm vụ đi phỏng vấn các bạn khác. Ban đầu em ngại lắm, chỉ hỏi qua loa cho xong chuyện. Nhưng đến cuộc trò chuyện thứ ba, khi một bạn học sinh bật khóc chia sẻ về áp lực “phải trở nên hoàn hảo”, M. đã dừng lại. Em không vội ghi chép nữa mà lặng lẽ hỏi bạn: “Bạn có thể kể rõ hơn được không?”.
Tối hôm đó, M. thành thực chia sẻ: “Em không ngờ việc nghe người khác nói lại thú vị đến thế.”
Khi một mentor hỏi: “Con có biết có những ngành học mà kỹ năng cốt lõi chính là lắng nghe và đặt câu hỏi không?”, M. đã im lặng rất lâu rồi mới trả lời: “Con muốn tìm hiểu về Tâm lý học.”
Đó là lần đầu tiên em tự nói ra mong muốn của mình, không phải vì ai xúi giục, mà vì chính em đã “chạm” vào nó thông qua trải nghiệm thực tế!
Và câu chuyện của A. – người giao tiếp bằng sự im lặng
A là một học sinh khá khép kín. Mẹ em tâm sự với chúng tôi rằng chị lo nhất là con không giỏi giao tiếp, sau này khó hòa nhập.
Trong suốt các buổi làm việc nhóm, A. không nói nhiều. Em chỉ ngồi quan sát và ghi chép. Nhưng khi cả nhóm đang tranh cãi kịch liệt, A. đột ngột lên tiếng: “Tớ thấy khi nói đến chuyện học hành, các bạn hay nhìn xuống đất. Hình như mọi người đang áp lực hơn những gì chúng ta đang thể hiện ra bên ngoài.”
Cả phòng im lặng đừng bất ngờ. Hóa ra, A. đã nhìn ra điều mà không ai trong nhóm thấy được.
Một mentor đã vỗ vai em: “Giao tiếp không chỉ là nói. Quan sát để thấu hiểu cũng là một dạng giao tiếp đỉnh cao. Và con đang làm nó rất tốt.”
Kể từ đó, A. không còn tự ti về sự im lặng của mình nữa. Em hiểu rằng mình không “kém”, mình chỉ có một cách kết nối khác biệt mà thôi.
Tại sao trường học là chưa đủ?
Trong một thế giới mà kiến thức có thể tra qua Google hay các ứng dụng AI trong vài giây, thì khả năng hiểu bản thân mới là thứ tài sản quý nhất. Nhưng khả năng đó không tự nhiên mà có qua một bài kiểm tra hay một buổi tư vấn hướng nghiệp ngắn ngủi. Nó chỉ lộ ra khi các em được “nhúng” mình vào một công việc thật, được thử các vai trò khác nhau, được sai, được sửa và được tự soi lại chính mình.
Đó là lý do FINO ra đời như một hành trình trải nghiệm chứ không phải một lớp học lý thuyết.
Lộ trình FINO 2026: 8 tuần để học sinh “thấy” được chính mình
Năm nay, hành trình sẽ kéo dài từ tháng 7 đến hết tháng 8 với 7 buổi làm việc:
- Khởi động (04/07): Các em gặp mặt, chia nhóm và chọn “đề bài” thực tế trong các lĩnh vực: Giáo dục, Tài chính hoặc Sức khỏe.
- Xây dựng ý tưởng (11/07 – 25/07): 5 buổi học online còn lại sẽ giúp các bạn học cách thấu hiểu người dùng, vẽ sơ đồ và phác thảo giải pháp. Các bạn không tham gia một chiều, mà sẽ được “làm thật” và nhận phản hồi trực tiếp từ mentor.
- Về đích – Bootcamp (08 & 09/08): Hai ngày bùng nổ trực tiếp tại Hà Nội. Các nhóm sẽ hoàn thiện sản phẩm và mang đi “test” với người dùng thật. Ngày thứ hai là lúc các em tự tin trình bày thành quả và nhìn lại chặng đường đã qua.
- Tổng kết (22/08): Một buổi họp online cuối cùng để mỗi bạn viết lại câu chuyện của riêng mình – không phải về sản phẩm, mà về những gì em đã khám phá bản thân trong suốt hành trình xây dựng sản phẩm.
Chương trình không cam kết sau 8 tuần, em nào cũng sẽ chọn được ngay nghề nghiệp cho cả đời. Điều đó là không tưởng!
Nhưng những người xây dựng chương trình tin chắc rằng, mỗi em sẽ ra về với một câu trả lời thực lòng nhất về điều mình thích, điều mình muốn tìm hiểu sâu hơn, hoặc đơn giản là biết chắc cái gì không phù hợp với mình.
Đôi khi, chỉ cần biết mình “không thích gì” cũng đã là một khởi đầu tuyệt vời rồi. Bởi vì các em không hề thiếu định hướng, các em chỉ cần một không gian đủ an toàn để bắt đầu thử nghiệm mà thôi.
Đó là lý do FINO ở đây để phát huy vai trò của mình.